بار زنده و بار مرده ساختمان در طراحی و ساخت ساختمان ها نقش حیاتی بر عهده دارند. بار مرده به وزن ثابت مصالح نظیر ستون، تیر و سقف اطلاق می شود. اما در رابطه با بار زنده باید بدانید به نیروهای متغیری می گویند که بر اساس استفاده از ساختمان به وجود می آید. تعیین این بارها به شیوه ی صحیح بر روی سیستم سازه ای، مقاومت مصالح تاثیر زیادی دارد. سنجش دقیق بار مرده و زنده در ساختمان به شکل دقیق باعث افزایش ایمنی، عمر مفید و دوام ساختمان مربوط می شود. گروه تیرچه در ادامه به بررسی بیشتر این موضوع خواهد پرداخت.
تفاوت بار زنده و بار مرده ساختمان
برای آشنایی تفاوت هایی که میان بار زنده و بار مرده ساختمان وجود دارد، باید هر کدام از این بارها را به شکل مجزا مورد بررسی قرار دهیم.
جهت کسب اطلاعات بیشتر کلیک کنید
بار زنده ساختمان چیست؟
همانطور که می دانید، بار زنده به نوعی از بار در ساختمان گفته می شود، که به شکل متغیر یا موقت بر ساختمان وارد می گردد. اگر به زبان ساده بخواهیم بیان کنیم، بار زنده به مواردی اطلاق می شود، که ممکن است امروز در ساختمان باشند، فردا نباشد. برای مثال در ساختمان های مسکونی وجود وسایل منزل، انسان ها، آب داخل وان حمام، صندلی، میز، یخچال همه به عنوان بار زنده شناخته می شوند. تفاوت بار زنده و بار مرده ساختمان در مهندسی سازه به این شکل است، که معمولا بار زنده را بر اساس استاندارد هایی نظیر آیین نامه ملی ساختمان سنجیده شود. بار زنده برای هر نوع ساختمانی به میزان مشخصی تعریف خواهد شد.
در واقع این نوع از بار در ساختمان به صورت متغیر، وابسته به نوع کاربری ساختمان به شکل قابل حذف است. اما در هنگام طراحی فونداسیون، ستون و سقف ها در ساختمان ها مخصوصا محیط های پرتردد یا دارای تجهیزات زیاد بسیار مورد توجه قرار می گیرد.
جدول میزان بار زنده مجاز را در ساختمان های مسکونی به نمایش می گذارد.
| نوع فضا | مقدار بار زنده (کیلوگرم بر متر مربع) |
| ساختمان مسکونی | 200 تا 250 |
| اتاق نشیمن یا پذیرایی | 250 |
| راهروها و پله ها | 300 |
| پشت بام قابل استفاده | 150 |
| پشت بام غیرقابل استفاده | 75 |
| پارکینگ خودرو سواری | 250 تا 400 |
| انبار کوچک | 400 تا 600 |
| ساختمان اداری | 250 تا 300 |
| سالن اجتماعات | 500 تا 700 |
بار مرده ساختمان چیست؟
در ادامه بررسی بار زنده و بار مرده ساختمان گروه تیرچه قصد دارد، به معرفی بار مرده ی ساختمان بپردازد. بار مرده به عنوان وزنی است، که به طور همیشگی بر اجزای سازه تاثیر می گذارد. در واقع به هر چیزی گفته می شود، که به عنوان بخشی از سازه محسوب می شود. در طول عمر مفید ساختمان این بار دچار تغییر نمی شود، وجود دارد. بار مرده شامل وزن سقف ها، کف سازی ها، پوشش ها، مصالح ساختمانی، تیرها، ستون ها، دیوارها، همچنین تاسیسات دائمی مانند سیستم های سرمایشی و گرمایشی می باشد.
مهمترین تفاوت بار زنده و بار مرده ساختمان این است، که حتی اگر ساختمان خالی از سکنه و هر نوع وسایل و تجهیزاتی شود، همان میزان وزنی که باقی می ماند به عنوان بار مرده محاسبه خواهد شد. بار مرده دقیقا نقطه ی عکس بار مرده است، در طول زمان همچنان ثابت باقی می ماند. به این ترتیب یکی از مهمترین قسمت های سازه ای شناخته شده، که تاثیر زیادی بر روی اطمینان از پایداری ساختمان دارد. برای درک بهتر باید بدانید در ساختمان های بتنی بیشترین بار مرده ای که جود دارد، مربوط به وزن آرماتورهای فولادی و بتن است.
جدول بار مرده ساختمان
در ادامه برای آشنایی بیشتر با تفاوت هایی که بین زنده و بار مرده ساختمان وجود دارد، یک جدول ارائه شده است.
| نوع جزء ساختمانی | نوع مصالح | وزن واحد سطح (کیلوگرم بر متر مربع) |
| سقف تیرچه بلوک | بتن + بلوک سیمانی | 300 تا 400 |
| سقف کامپوزیت | فولاد + بتن | 350 تا 450 |
| دیوار آجری ۲۰ سانتیمتری | آجر فشاری | 400 تا 500 |
| دیوار بلوک سیمانی | بلوک سبک | 150 تا 250 |
در واقع باید بدانید، که این جدول بر اساس نوع مصالح و ضخامت وزن تقریبی اجزای ساختمان را نشان می دهد. البته مقادیر واقعی امکان دارد، بر اساس ضخامت و نوع مصالح کمی متفاوت باشند.
کاهش بار زنده و بار مرده ساختمان
مهمترین پرسشی که در این زمینه وجود دارد، کاربران همواره این دغدغه را دارند، که کاهش بار زنده و بار مرده ساختمان چگونه امکان پذیر می باشد. با توجه به تفاوت هایی که بین این دو بار در ساختمان ها وجود دارد، فرایند کاهش در هر موع را به شکل مجزا مورد بررسی قرار خواهیم داد.
کاهش بار زنده در ساختمان
در برخی شرایط برای کاهش بار زنده ساختمان مهندسان سازه این امکان را دارند، که براساس آیین نامه ها کاهش بار زنده ی ساختمان برای بخش هایی از ساختمان اعمال می شود. دلیل این فرایند این است، که احتمال حضور بار کامل در همه ی بخش های ساختمان غیر ممکن خواهد بود. برای مثال یک برج 10 طبقه را در نظر بگیرید، کمتر پیش می آید، که همه طبقه ها در یک زمان مشخص تحت بار کامل باشند. به همین دلیل آیین نامه ها برای صرفه جویی برای مصالح و پایین آوردن هزینه ها امکان کاهش بار زنده را مجاز می دانند.
البته باید دقت داشته باشید، که کاهش بار زنده در ساختمان ها تنها بر مبنای ضوابط فنی و تایید مهندس محاسب امکان پذیر خواهد بود.
کاهش بار مرده در ساختمان
در ادامه آشنایی با تفاوت بار زنده و بار مرده ساختمان قصد داریم، به بررسی شرایط کاهش بار مرده در ساختمان ها بپردازیم. یکی از روش های بهینه برای طراحی سازه ها و کاهش هزینه ها کاهش بار مرده در ساختمان ها می باشد. هر اندازه بار مرده در ساختمان ها کمتر باشد، طبعا میزان فشاری که بر ستون ها، فونداسیون و تیرها وارد می شود، کمتر خواهد بود. بنابراین این امکان وجود دارد، که در هنگام ساخت سازه ها از میلگردهای سبک تر و مقاطع کوچکتر بتن استفاده نمایید. معمولا در پروژه های بزرگ کاهش بار مرده در ساختمان ها نقش بسیار مهمی در صرفه جویی اقتصادی دارد.
سخن پایانی
در این مطلب به بررسی تفاوت هایی که میان بار زنده و بار مرده ساختمان پرداختیم. با توجه به اهمیت این موضوع و تاثیر ان در ایمنی ساختمان ها باید دقت داشته باشید، در هنگام ساخت سازه ها از تیم های تخصصی نظیر گروه تیرچه کمک بگیرید.
