تعیین زمان باز کردن جک زیر سقف یکی از حساس ترین تصمیم ها در اجرای سازه های بتنی مانند؛ سقف تیرچه بلوک است. اگر این کار زودتر از موعد انجام شود، خطر ریزش یا ترک های عمیق سقف را به دنبال دارد و اگر دیر صورت بگیرد، هزینه و زمان پروژه افزایش می یابد.
زمان این فرآیند به عواملی مثل؛ دمای هوا، رطوبت محیط، نوع بتن و حتی ضخامت دال بستگی دارد. هوای گرم این زمان را کاهش می دهد و هوای سرد یا مرطوب بر طول مدت آن می افزاید. به همین دلیل، زمان باز کردن این ابزار زیر سقف را نباید سرانگشتی یا بر اساس تجربه شخصی مشخص کرد.
در ادامه مدت زمان قرارگیری جک را زیر سقف بررسی می نماییم، مقاله ی ما را از دست ندهید.
جک زیر سقف چه کاربردی دارد؟
زمان باز کردن جک زیر سقف مستقیما به نقشی که این وسائل در فرآیند ساخت ایفا می کنند، گره خورده است. جک های زیر سقف در حقیقت همان عضو موقتی اما حیاتی هستند، که پس از بتن ریزی، تا پیش از رسیدن زمان باز کردن آن، تمامی وزن سقف تازه ریخته شده را تحمل می کنند.
این گروه از تجهیزات با مهار فشار های وارده از سوی تیرچه ها، بلوک ها و بتن تازه مانع از افتادگی، لرزش یا تغییر تراز سقف می شوند و به سازه فرصت می دهند، تا در آرامش به مقاومت لازم برسد. بدون حضور این جک ها، بتن به دلیل شکنندگی اولیه اش نمی تواند شکل خود را حفظ کرده و سقف پیش از رسیدن به زمان باز کردن جک زیر سقف دچار ترک های بزرگ یا حتی فروپاشی خواهد شد.
به عبارت دیگر، کاربرد اصلی این فناوری، ایجاد یک تکیه گاه مطمئن برای قالب های زیرین سقف و جلوگیری از هر گونه تغییر شکل در 24 تا 48 ساعت اولیه پس از بتن ریزی است.
جهت کسب اطلاعات بیشتر کلیک کنید
زمان باز کردن جک زیر سقف تحت تاثیر چه فاکتور هایی قرار می گیرد؟
زمان باز کردن جک زیر سقف هرگز یک عدد ثابت و از پیش تعیین شده برای همه پروژه ها نیست، بلکه به مجموعه ای از متغیر های محیطی، مصالحی و اجرایی وابسته است، که مهندس مجری باید تک تک آن ها را پیش از هر اقدامی ارزیابی کند.
نادیده گرفتن هر یک از این فاکتور ها باعث بروز حطا در فرآیند برداشتن جک خواهد شد، یا سقف زود تر از موعد بی تکیه گاه می ماند.. در ادامه عوامل موثر بر این رویکرد را جداگانه بررسی می نماییم؛
1. دمای هوای مجاور سطح بتن:
دمای هوای مجاور سطح بتن نخستین و مهم ترین فاکتور است. واکنش شیمیایی هیدراتاسیون سیمان که طی آن بتن از حالت مایع به جامد تبدیل می شود، به شدت به دما حساس بوده و افزایش هر 10 درجه سانتی گراد، سرعت گیرش اولیه بتن را تقریبا دو برابر می کند و به تبع آن زمان باز کردن جک زیر سقف را کاهش می دهد.
در حالی که در هوای سرد با دمای زیر 5 درجه، این فرآیند تا سه برابر بیشتر از حالت معمولی طول می کشد و مهندس ناچار است، تا 30 روز یا بیشتر برداشتن این ابزار را به تاخیر بیندازد.
2. رطوبت نسبی و شرایط آب و هوا:
هوای خشک و گرم بر خلاف تصور برخی کارگران قدیمی، به دلیل تبخیر سریع آب از سطح بتن، اگر چه ظاهر بتن را زودتر سفت نشان می دهد، اما باعث ترک های سطحی و گیرش ناقص در عمق می شود.
در حالی که هوای مرطوب هر چند زمان باز کردن جک زیر سقف را افزایش داده اما اجازه می دهد، بتن به آرامی و با کیفیت بالاتری به مقاومت نهایی برسد. در مناطق مرطوب باید زمان باز کردن جک زیر سقف را دست کم ۲۰ تا ۳۰ درصد بیشتر از مناطق خشک با دمای یکسان در نظر گرفت.
3. حجم بتن ریزی شده و ضخامت سقف:
هر چه سقف ضخامت بیشتری داشته باشد، گرمای هیدراتاسیون درونی بیشتری تولید شده و خنک شدن لایه های مرکزی بتن مدت بیشتری طول می کشد. برای یک سقف با ضخامت 80 سانتی متر، این فرآیند دو برابر یک سقف 30 سانتی متری، طول می کشد.
بتن لایه های زیرین دیر تر از لایه رویی به مقاومت کافی می رسد و جک ها باید تا آن زمان پا بر جا بمانند. در این میان، زمان باز کردن جک زیر سقف برای دال های بسیار حجیم حتی به 60 روز نیز می رسد.
4. نوع سیمان مصرفی و طرح اختلاط بتن
نوع سیمان مصرفی و طرح اختلاط بتن از دیگر فاکتور های مهم به شمار می رود. سیمان های تیپ 3 یا سیمان زود گیر به طور مشخص زمان برداشتن ابزار تکیه گاهی را کاهش می دهند. در حالی که سیمان تیپ 2 یا 5 که برای محیط های خورنده یا حرارت بالا طراحی شده اند، فرآیند گیرش کند تری داشته و طبیعتا زمان باز کردن جک زیر سقف را طولانی تر می کنند.
بهترین زمان باز کردن جک زیر سقف
بهترین زمان باز کردن جک زیر سقف را هیچ کارگر قدیمی یا مهندس جوانی بدون محاسبه دقیق عوامل محیطی و مصالحی تعیین نمی کند. این تصمیم حساس نه صرفا بر اساس شمارش روز های تقویمی، بلکه بر پایه رسیدن بتن به مقاومتی مشخص اتخاذ می شود.
بهترین مدت زمان برای جداسازی جک در شرایط آب و هوای گرم و خشک (دمای بالای 24 درجه) با حداقل 7 تا 9 روز پس از بتن ریزی شروع می شود، اما همین زمان در هوای معتدل به 12 روز و در هوای سرد تا 30 روز افزایش می یابد.
از سوی دیگر، بهترین زمان باز کردن جک زیر سقف در پروژه هایی که از سیمان زودگیر استفاده شده به طور قابل توجهی کوتاه تر از پروژه های مشابه با سیمان معمولی است. همچنین این بازه ی زمانی برای سقف های تیرچه بلوک با ضخامت کمتر از 30 سانتی متر با سقف های دال حجیم با ضخامت 80 سانتی متر تفاوت فاحشی دارد.
به طور قطع، مدت زمان این جداسازی همان لحظه ای است، که نتیجه آزمایش بتن، مقاومت الزام شده در نقشه های اجرایی را نشان دهد و هرگز نباید صرفا به جدول های میانگین یا تجربیات مشابه اکتفا کرد.
عدم بی توجهی به زمان باز کردن جک زیر سقف با چه پیامد های همراه است؟
اگر زمان باز کردن جک زیر سقف بدون توجه به شرایط آب و هوایی و مقاومت واقعی بتن تعیین شود، نخستین و آشکار ترین پیامد آن، کاهش شدید ایمنی و احتمال وقوع نشست یا ترک های گسترده در سطح زیرین سقف خواهد بود.
به عبارت روشن تر، این بازه زمانی در پروژه هایی که دمای هوا پایین یا رطوبت محیط بالا است، اگر تنها بر اساس تجربه شخصی و بدون استناد به جدول های استاندارد انتخاب شود، بتن تازه هرگز فرصتی برای کسب مقاومت لازم به دست نمی آورد.
از آن جایی که زمان باز کردن جک زیر سقف مستقیما با فرآیند هیدراتاسیون سیمان گره خورده است، هر گونه اشتباه در تخمین این زمان به معنای تحمیل بار مرده به عضو شکل نگرفته می باشد.
از سوی دیگر، در صورتی که این فرجه به تاخیر بیفتد، بتن روز ها یا حتی هفته ها پیش به مقاومت نهایی خود رسیده اما هزینه های غیرضروری به پروژه تحمیل می شود. در چنین وضعیتی، زمان برداشتن جک زیر سقف تبدیل به عاملی برای اشغال طولانی مدت تجهیزات گرانقیمت و افزایش مدت زمان قالب بندی می گردد.
رعایت نکردن زمان باز کردن جک زیر سقف چه از روی شتاب و عجله و چه از روی سهل انگاری و تاخیر ضمن ایجاد تهدید برای سلامت نیروی کار، منابع مالی و زمانی پروژه را هدر می دهد. در هر دو حالت، زمان نقشی غیرقابل انکار در سلامت نهایی ساختمان ایفا می کند.
سخن آخر
تعیین درست زمان باز کردن جک زیر سقف از آن دست نکاتی است، که نباید آن را بی اهمیت شمرد. جهت گفت و گو با کارشناسان ساختمان سازی و خرید آسان متریال های ساختمانی از جمله؛ تیرچه و بلوک، سری به مجموعه ی اینترنتی تیرچه بزنید.
سوالات متداول
آیا در هوای گرم امکان باز کردن جک در روز چهارم وجود دارد؟
خیر. حتی در گرم ترین هوا، نباید برداشتن این ابزار از 7 روز کمتر باشد، مگر آن که آزمایش مقاومت بتن خلاف آن را ثابت کند.
اگر سقف ترک خورد، آیا باز کردن دیرتر جک مشکل را حل میکند؟
نه. ترک ها معمولا ناشی از؛ باز کردن زود هنگام جک هستند و با دیرتر باز کردن جبران نمی شوند.
آیا برای سقف تیرچه بلوک و دال بتنی، زمان باز کردن جک یکی است؟
خیر. سقف تیرچه بلوک به دلیل وجود درز های طولی، حساس تر بوده و معمولا به زمان باز کردن جک زیر سقف طولانی تری نسبت به دال بتنی یکپارچه نیاز دارد.
